سعدی

تصویر خیالی شیخ اجل سعدی شیرازی

ابومحمد مُصلِح(مشرف) بن عَبدُالله معروف  به    سعدی    شیرازی در ۶۰۶  هجری قمری درشیراز بدنیا آمد پس از تحصیل مقدمات علوم از شیراز به بغداد رفت و    در مدرسه نظامیه به تکمیل دانش خود پرداخت.وسپس سفر خودرا به حجاز وشام لبنان وروم آغاز کرد وکوله باری از تجربه آموخت ومعرفت اندوخت  وبعد از سالها درزمان حکومت اتابک ابو بکر بن سعد به ایران باز گشت وملقب به سعدی شد  وی  شاعر و نویسنده‌ی پارسی‌گوی ایرانی است. آوازه‌ی او بیشتر به خاطر نظم و نثر آهنگین، گیرا و قوی اوست. جایگاهش نزد اهل ادب تا بدان‌جاست که به وی لقب استاد سخن داده‌اند. آثار معروفش کتاب گلستان در نثر و بوستان  در بحر متقارب و نیز غزلیات  وی است   وی درسال های بین 691تا695بنا به روایات مختلف وفات یافته است . وافتخار ما بداشتن چنین شاعر توانائی همین بس که سخن او زینت بخش سردر سازمان ملل متحد است یعنی سخن او جهانی است

بنی آدم اعضای یکدیگرند

که در افرینش زیک گوهرند

یکی روبهی دید بی دست و پای                  فرو ماند در      لطف و صنع خدای

که چون زندگانی به سر می‌برد؟                 بدین دست و پای از کجا می‌خورد؟

در این بود   درویش شوریده رنگ                    که شیری   برآمد شغالی به چنگ

شغال نگون بخت را شیر    خورد                    بماند آنچه     روباه از آن سیر خورد

دگر روز باز اتفاقی  فتاد                                  که روزی رسان     قوت روزش بداد

یقین، مرد را دیده       بیننده کرد                               شد و تکیه  بر آفریننده کرد

کز این پس به کنجی نشینم چو مور                    که روزی نخوردند پیلان به زور

زنخدان فرو برد چندی به       جیب                که بخشنده روزی فرستد ز    غیب

نه بیگانه تیمار خوردش نه دوست        چو چنگش رگ و استخوان ماند و پوست

چو صبرش نماند از ضعیفی و هوش                     ز دیوار محرابش آمد به گوش

برو شیر درنده باش، ای    دغل                              مینداز خود را  چو روباه شل

چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر                  چه باشی چو روبه به وامانده سیر؟

چو شیر آن که را گردنی فربه است              گر افتد چو روبه، سگ از وی به است

بچنگ آر و با دیگران   نوش کن                           نه بر فضله‌ی دیگران گوش کن

بخور تا توانی به بازوی خویش                        که سعیت بود در ترازوی خویش

چو مردان ببر رنج و راحت رسان                           مخنث خورد  دسترنج کسان

بگیر ای جوان دست    درویش پیر                      نه خود را بیگفن که دستم بگیر

خدا را بر آن بنده بخشایش است                    که خلق از وجودش در آسایش است

کرم ورزد آن سر که مغزی در اوست                که دون همتانند بی   مغز و پوست

                                                 

یکی در بیابان سگی تشنه یافت             برون از رمق در  حیاتش نیافت

کله دلو کرد آن   پسندیده کیش       چو حبل اندر آن بست دستار خویش

به خدمت میان بست و بازو گشاد     سگ ناتوان را دمی            آب داد

خبر داد پیغمبر از          حال مرد        که داور گناهان از         او عفو کرد

الا گر جفا کردی      اندیشه کن            وفا پیش گیر و        کرم پیشه کن

یکی با سگی نیکویی  گم نکرد             کجا گم شود         خیر با نیکمرد؟

کرم کن چنان کت برآید   زدست            جهانبان در خیر      بر کس نبست

به قنطار زر بخش کردن   ز گنج              نباشد چو قیراطی       از دسترنج

برد هر کسی بار در   خورد زور                گران است پای       ملخ پیش مور

تو را نادیدن ما غم نباشد                   که در خیلت به از ما کم نباشد

من از دست تو در عالم نهم روی         ولیکن چون تو در عالم نباشد

عجب گر در چمن برپای خیزی        که سرو راست پیشت خم نباشد

مبادا در جهان دلتنگ رویی                    که رویت بیند و خرم نباشد

من اول روز دانستم که این عهد         که با من می‌کنی محکم نباشد

که دانستم که هرگز سازگاری                      پری را با بنی آدم نباشد

مکن یارا دلم مجروح مگذار             که هیچم در جهان مرهم نباشد

بیا تا جان شیرین در تو ریزم            که بخل و دوستی با هم نباشد

نخواهم بی تو یک دم زندگانی         که طیب عیش بی همدم نباشد

نظر گویند سعدی با که داری                که غم با یار گفتن غم نباشد

حدیث دوست با دشمن نگویم             که هرگز مدعی محرم نباشد

آرامگاه باشکوه شیخ اجل سعدی شیرازی

امروز اول اردیبهشت سال 1397 روز بزرگداشت سعدی شیرازی

را گرامی میداریم

گرد آوری وتالیف : محمد نفیسی
متولد 1325/3/28در شهر همدان . بازنشسته – دانشگاه ایران  – همین

“من هیچم کمی هم کمتر، هرچه هست همه اوست .”