مولوی

 

مولانا جلال الدین محمد بلخی 

محمدابن محمدابن حسن ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی معروف به محمد مولوی فرزندسلطان العلما بهاءالدین ولد از اکابرعرفا وصوفیه درششم ربیع الاول سال 604هجری قمری در بلخ متولد شد ودرتاریخ 5جمادی الثانی 672 هجری قمری در شهر قونیه ترکیه امروز  وفات یافت .پدرمولانا موردغضب محمدخوارزمشاه بوده وبهمین دلیل ازبلخ کوچ کردتا به بغدادبرود ودربین راه درنیشابور باعطارملاقاتی که مولانانیز دررکاب پدر حضور اشت وعطارکتاب اسرارنامه را به او هدیه کرد وبه بهاءالدین ولدگفت “قدر این فرزند را بدان که روزی شعله در عالم خواهد فکند “. آوازه کوچ سلطان ولد به گوش حاکم قونیه رسید ،پیکی فرستاده اورا به قونیه دعوت کرد وبهاءالدین ولد پذیرفت ودر این شهر ساکن شده به تدریس وارشاد شاگردان ومردم همت گماشت وچون وفات یافت با اینکه چلال الدین هنوز 24سال بیشتنر نداشت مریدان پدرش گرد شمع وجود او حلقه زدندو گفتند

  1. شاه مابعدازین توخواهی بود       ازتو خواهیم جمله ما سود         البته اینطور نبوده که از روی اجبار چنین انتخابی کرده باشند بلکه جلال الدین مولوی جوهر وجودخویش را قبلا نشان داده بود  بطوریکه گویند در زمان حیات پدرش به دنبال پدرروان بود که ابن عربی ازمشایخ علمای دمشق این حال را بدید وگفت “سبحان الله که اقیانوسی ازپی یک دریاچه میرود”.بهر حال از زمان فوت پدر تا سال 642امر تدریس علوم دینی و خطابه ومنبر وارشاد خلق را به عهده داشت وآوازه او در سراسر جهان اسلام پیچیده بود تا روزی   با جلال و عظمت خاصی در میان شاگردان از مدرسه به خانه باز می‌‌گشت عابری ناشناس ازوپرسید: «صراف عالم معنی، محمد(ص) برتر بود یا بایزید بسطامی؟» مولانا با لحنی آکنده از خشم جواب داد: «محمد(ص) سر حلقه انبیاست، بایزید بسطام را با او چه نسبت؟» درویش عابر بانگ برداشت: «پس چرا آن یک «سبحانک ما عرفناک» گفت و این یک «سبحانی ما اعظم شأنی» به زبان راند؟»

این سؤال که نشان ازمقام والای شمس و حکمت او داشت  تحول عجیبی در مولانا ایجاد کرد، او از سنگینی سؤال نعره‌ای زد و از حال رفت. بعد که به خود آمد آتش برخرمن دانسته هایش افتاد وچنان آتشفانی در روح مولانا بوجود آمد  که  مجلس درس وبحث ووعظ و خطابه را به کناری نهاد ومرید   شمس تبریزی شد و تا پایان عمر درزنجیر ارادت مراد خود باقی ماند وزیباترین دیوان شعر خود را بنام مرادش شمس تبریزی سرود .

مرده بدم زنده شدم           گریه بدم خنده شدم

دولت عشق آمد ومن           دولت پاینده شدم

مولوی از مشهورترین شاعران پارسی گوی ایران واز مقام والائی در ادبیات فارسی برخورداراست ومثنوی معنوی او شاهکاری در ادبیات فارسی وتقریباً ترجمه منظوم قرآن کریم است .  آثار دیگری چون مجالس سبعه و فیه مافیه ومجموعه مکتوبات  نیز ازاین عارف بزرگ بجامانده است وی القاب متعددی داشته از جمله جلال‌الدین محمد بلخی   ، ملای رومی ، محمد مولوی و مولانا جلال الدین نامیده می‌شده‌است. در اشعارش تخلص خود را «خاموش» اختیار کرده است .

شعري زيبا و بسيار پرمعنا از مولوي

روزها فکر من اینست و همه شب سخنم                          

                                  که چرا غافل از احوال دل خویشتنم

از کجا آمده ام، آمدنم بهر چه بود؟                                   

                                    به کجا می روم؟ آخر ننمایی وطنم

مانده ام سخت عجب، کز چه سبب ساخت مرا                 

                             یا چه بوده است مراد وی ازین ساختنم

جان که از عالم علوی است، یقین می دانم                        

                                  رخت خود باز برآنم که همانجا فکنم

مرغ باغ ملکوتم، نی ام از عالم خاک                              

                             دو سه روزی قفسی ساخته اند از بدنم

ای خوش آنروز که پرواز کنم تا بر دوست                        

                              هوای سر کویش،   پر و بالی      بزنم

کیست در گوش که او می شنود آوازم؟                        

                              کدامست سخن می نهد اندر     دهنم؟

کیست در دیده که از دیده برون می نگرد؟                   

                                جان است، نگویی، که منش پیرهنم؟

تا به تحقیق مرا منزل و ره ننمایی                                

                                     یک دم آرام نگیرم، نفسی دم نزنم

می وصلم بچشان، تا در زندان ابد.                              

                               از سر عربده مستانه به هم در شکنم

من به خود نامدم اینجا، که به خود باز روم                             

                                   آنکه آورد مرا،   باز برد در     وطنم

تو مپندار که من شعر به خود می گویم                         

                                 تا که هشیارم و بیدار، یکی دم نزنم

شمس تبریز، اگر روی به من بنمایی                               

                              والله این قالب مردار، به هم در شکنم

ابیات آغازین  مثنوی

بشنو از نی چون حکایت میکند 

                                           ز جدائی ها  شکایت می کند

کز نیستا ن تا  مرا ببریده ا ند 

                                             ا زنفیرم مرد و زن نا لیده اند

سینه خواهم شرحه شرحه از فراق

                                             تا بگویم شرح درد   اشتیاق

هرکسی کو دور ماند از اصل خویش   

                                             بازجوید روزگا ر وصل خویش

من به هر جمعیتی نالان شدم     

                                      جفت بدحالان و خوشحالان شدم

هر کسی از ظن خود شد یار من  

                                           از دورن من نجست اسرار من

سرمن از نا له ی من دور نیست 

                                          چشم و گوش را آن نور نیست

تن ز جان و جان ز تن مستور نیست             

                                   لیک کس را دید جا ن دستور نیست

آتش است این بانگ نای و نیست باد              

                                        هر که این آتش ندارد نیست باد

آتش عشق است کا ندر نی فتاد    

                                 جوشش عشق است کا ندر می فتاد

نی حریف هر که از یاری برید      

                                          پرده هاایش پرده های ما درید

همچو نی زهری و تریاقی که دید؟ 

                               همچو نی دمساز و مشتا قی که دید؟

نی حدیث راه پرخون می کند 

                                     قصه های عشق مجنون می کند

محرم این هوش جز بی هوش نیست             

                                    مرزبان را مشتری جز گوش نیست

در غم ما روزها بیگاه شد   

                                     روزها با سوزها هم——–راه شد

روزها گر رفت گو:”رو باک نیست              

                          

                                 تو بمان ای آنک چون تو پاک نیست”

هرکه جز ماهی ز آبش سیر شد 

                                      هرکه بی روزیست روزش دیر شد

 

آرامگاه مولانا در قونیه  (کشور ترکیه )

 

 

گرد آوری وتالیف : محمد نفیسی
متولد 1325/3/28در شهر همدان . بازنشسته – دانشگاه ایران  – همین

“من هیچم کمی هم کمتر، هرچه هست همه اوست .”