هاتف اصفهانی

هاتف اصفهانی

سید احمد حسینی متخلص به هاتف از شاعران قرن دوازدهم و دوران زندیه و افشاریه است. وی درنیمه اول قرن دوازدهم هجری در شهر اصفهان متولد شد. اصلیت وی از اردوباد آذربایجان بوده است. وی در زادگاهش به کسب علوم متداول خاصه طب و حکمت پرداخت و با آذر بیگدلی و صباحی بیدگلی و رفیق اصفهانی معاصر و معاشر بود که همگی آنان از شاگردان میر سید علی مشتاق اصفهانی بوده‌اند. هاتف سرانجام در قم درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. بعضى از تذکره‏ها فوتش را در کاشان و مدفنش را در قم مى‏دانند. دیوان او مرکب از قصاید و غزلیات و مقطعات و رباعیات است. ترجیع بند معروف وی که داراى پنج بند و در موضوع وحدت وجود است هاتف رادرردیف استادان بزرگ شعر پارسی قرار میدهد .

                      ای فدای تو هم دل و هم جان                  وی نثار رهت هم این و هم آن

   دل فدای تو،  چون تویی دلبر                  جان نثار تو، چون تویی جا نان

 دل رها ندن زدست تو مشکل                    جا ن فشا ندن به پای تو آسان

راه وصل تو، راه      پرآسیب                      درد عشق تو درد    بی درمان

بندگا نیم جان و دل بر کف                     چشم بر حکم و گوش بر فرمان

گر سر صلح داری، اینک دل                     ور سر جنگ داری ،  اینک جان

دوش از شور عشق و جذبهٔ شوق           هر طرف می‌شتا فتم    حیران

آخر کار،            شوق دیدارم                    سوی دیر مغا ن کشید عنان

چشم بد دور،      خلوتی دیدم                ر وشن از نور حق، نه از نیران

هر طرف دیدم آتشی کان شب                دید در طور      موسی عمران

پیری آنجا به     آتش افروزی                  به ادب گرد پیر        مغبچگان

همه سیمین عذار و گل رخسار               همه شیرین زبان و تنگ دهان

عود و چنگ و نی و دف و بربط           شمع و نقل و گل و مل و ریحان

سا قی ماه ‌روی مشکین ‌موی            مطرب بذله گوی و   خوش‌الحان

مغ و مغ‌زاده، موبد و دستور                خد متش را تمام     بسته  میان

من شرمنده از     مسلمانی                   شدم آن جا به گوشه‌ای  پنهان

پیر پرسید کیست این؟ گفتند:             عا شقی بی‌قرار و      سرگردان

گفت: جامی دهیدش از می ناب          گرچه ناخوانده باشد این مهمان

سا قی آتش ‌پرست آتش دست              ریخت در ساغر آتش   سوزان

چون کشیدم نه عقل ماند و نه هوش   سوخت هم کفر ازان و هم ایمان

مست افتادم و در      آن مستی                به زبا نی که شرح آن   نتوان

این سخن می‌ شنیدم از  اعضا                 همه حتی ا لورید و ا لشریان

که یکی هست و هیچ نیست جز او

وحده لااله الاهو

از تو ای دوست نگسلم پیوند                 ور به تیغم برند بند از بند

الحق ارزان بود ز ما صد جان                   وز دهان تو نیم  شکرخند

ای پدر پند کم ده از عشقم                که نخواهد شد اهل این فرزند

پند آنان دهند خلق ای کاش                 که ز عشق تو می‌دهندم پند

من ره کوی عافیت دا نم                     چه کنم کاو فتاده‌ام به کمند

در کلیسا به دلبری  ترسا                    گفتم: ای جان به دام تو در بند

ای که دارد به تار زنارت                        هر سر موی من جدا   پیوند

ره به وحدت نیافتن تا کی                   ننگ تثلیت بر یکی  تا چند؟

نام حق یگانه چون  شاید                    اب و ابن و روح قدس نهند؟

لب شیرین گشود و با من گفت            وز شکرخند ریخت ا ز لب قند

که گر از سر    وحدت آگاهی                     تهمت کا فری به ما  مپسند

در سه آیینه شاهد   ازلی                       پرتو ا ز روی تا بناک  افکند

سه نگردد بریشم ار     او را                   پرنیان خوانی و حریر و  پرند

ما در این گفتگو که از یک سو               شد ز نا قوس این ترا نه بلند

که یکی هست و هیچ نیست جز او

وحده لااله الاهو

دوش رفتم به کوی باده فروش         ز آتش عشق دل به جوش و خروش

مجلسی نغز دیدم و    روشن                  میر آن بزم         پیر باده فروش

چاکران ایستاده صف در صف             باده خوران نشسته   دوش بدوش

پیر در صدر و می‌کشان گردش          پاره‌ ای مست و پاره ‌ای مد هوش

سینه بی‌کینه و درون   صافی              دل پر ا ز گفتگوی و لب خاموش

همه را ا ز عنایت    ازلی                     چشم حق‌بین و گوش را ز نیوش

سخن این به آن  هنیئالک                     پاسخ آن به این که بادت نوش

گوش بر چنگ و چشم بر ساغر               آرزوی  دو کون در       آغوش

به ادب پیش رفتم و  گفتم :                 ای تو را دل     قرارگاه سروش

عاشقم دردمند و حاجتمند                    درد من بنگر و به درمان کوش

پیر خندان به طنز با من گفت:            ای تو را پیر عقل حلقه به گوش

تو کجا ما کجا که ا ز  شرمت                 دختر رز نشسته     برقع‌پوش

گفتمش سوخت جانم، آبی ده            و آتش من فرونشان ا ز   جوش

دوش می‌سوختم ا ز این آتش             آه اگر   امشبم بود چون دوش

گفت خندان که هین پیاله بگیر            ستدم گفت هان زیاده  منوش

جرعه ‌ای درکشیدم و گشتم             فارغ از رنج عقل و محنت هوش

چون به هوش آمدم یکی دیدم        مابقی را همه   خطوط و نقوش

ناگهان       در صوامع ملکوت       این حدیثم سروش گفت به گوش

که یکی هست و هیچ نیست جز او

وحده لااله الاهو

چشم دل باز کن که جان بینی                                آ نچه نا دیدنی است آن  بینی

گر به ا قلیم عشق روی آری                                    همه آفاق      گلستان بینی

بر همه اهل آن زمین به مراد                                  گردش      دور آسمان بینی

آنچه بینی دلت همان خواهد                                 وانچه خواهد دلت همان بینی

بی‌سر و پا گد ای آن جا را                                    سر به ملک جهان گران بینی

هم در آن پا برهنه قومی را                                   پای بر فرق      فرقدان بینی

هم در آن سر برهنه جمعی را                                بر سر ا ز عرش سایبان بینی

گاه وجد و سماع هر یک را                                  بر دو کون آستین‌فشان بینی

دل هر ذره را که   بشکافی                                  آفتا بیش در      میان بینی

هرچه داری اگر به عشق دهی                              کا فرم گر جوی    زیان بینی

جان گدازی اگر به آتش عشق                              عشق را کیمیای   جان بینی

از مضیق جهات   درگذری                                  وسعت ملک  لامکان   بینی

آنچه نشنیده گوش آن شنوی                           وانچه نا دیده چشم   آن بینی

تا به جایی رساندت که یکی                              از جها ن و جها نیان    بینی

با یکی عشق ورز از دل و جان                            تا به عین‌ا لیقین عیان  بینی

که یکی هست و هیچ نیست جز او

وحده لااله الاهو

یار بی‌پرده از      در و دیوار                در تجلی است یا ا ولی ‌الابصار

شمع جویی و آفتا ب  بلند                    روز بس روشن و تو در شب تار

گر ز ظلمات خود رهی بینی                    همه عا لم        مشارق الانوار

کوروش قا ئد و  عصا طلبی                    بهر این راه روشن و     هموار

چشم بگشا به گلستان و ببین               جلوهٔ آب صاف در    گل و خار

ز آب بی‌رنگ صد هزاران رنگ                    لاله و گل نگر     در این گلزار

پا به راه طلب نه و ا ز  عشق                   بهر این راه توشه ‌ای     بردار

شود آسان ز عشق کاری چند                   که بود پیش عقل بس  دشوار

یار گو با لغدو و      الآصال                        یار جو با لعشی و       الابکار

صد رهت لن ترانی ار گویند                       بازمی‌دار دیده        بر دیدار

تا به جایی رسی که می‌نرسد                   پا ی ا وهام و      دیدهٔ افکار

بار یابی به محفلی    کآنجا                           جبرئیل امین ندارد      بار

این ره، آن زاد راه و آن منزل                     مرد راهی اگر،        بیا و بیار

ور نه ای مرد راه چون دگران                 یار می‌گوی و پشت سر می‌خار

هاتف، ارباب معرفت که گهی                 مست خوانندشان و گه هشیار

از می و جام و مطرب و ساقی                  از مغ و دیر و شاهد و   زنار

قصد ایشان نهفته اسراری است                 که به ایما کنند     گاه اظهار

پی بری گر به را زشان دا نی                     که همین است سر آن اسرار

که یکی هست و هیچ نیست جز او

وحده لااله الاهو

 

مدفن هاتف اصفهانی بنا به روایت همشهری آنلاین در صحن عتیق حرم مطهر حضرت معصومه سلام الله علیهاست که امروزه اثری از آن نمانده است

 

 

 

 

گرد آوری وتالیف : محمد نفیسی
متولد 1325/3/28در شهر همدان . بازنشسته – دانشگاه ایران  – همین

“من هیچم کمی هم کمتر، هرچه هست همه اوست .”