وحشی بافقی

تصویر خیالی وحشی بافقی

شمس‌الدین یا کمال‌الدین محمد وحشی‌بافقی یکی از شعرای بزرگ قرن  دهم است که در سال ۹۳۹ هجری قمری  در شهر بافق  چشم به جهان گشود. دوران زندگی اومقارن سلطنت شاه طهماسب صفوی وشاه اسماعیل دوم وسلطان محمد خدابنده بوده 0 وی تحصیلات مقدماتی خود را در زادگاهش طی نمود. و در جوانی به شهرستان یزد رهسپارشدواز محضر دانشمندان و سخنگویان آن شهر کسب فیض کرد و پس از چند سال به کاشان عزیمت نمود و شغل مکتب داری را برگزید. سپس عازم بندر هرمز و هندوستان شد و در اواسط عمر به یزد بازگشت و تا سال ۹۹۱ هجری قمری که دار فانی راوداع گفت درهمین شهر سکونت گزید .این شاعر توانا روزگار خود را با تنگدستی و تنهائی گذراند و دراشعار زیبا و دلکش ا و سوز و گداز سالهای تنهایی کاملا مشخص است . وی غزل سرای بزرگی بود و در غزلیات خود از      عشقهای نافرجام، زندگی سخت و مصائب و مشکلات خود یاد کرده است.وحشی سه منظومه ناظر ومنظور و فرهاد وشیرین  وخلد برین را سروده است. مثنوی‌های کوتاهی نیزدارد که اهمیت منظومه‌های یادشده را ندارد. یکی از بدیعترین اشعار او مسدس زیر است .

دوستان، شرح پریشانی من گوش کنید                                  داستان غم پنهانی من گوش کنید

قصه ی بی سر و سامانی من گوش کنید                     گفت و گوی من و حیرانی من گوش کنید

شرح این آتش جانسوز نگفتن تا کی؟

سوختم، سوختم، این راز نهفتن تا کی؟

روزگاری من و دل ساکن کویی بودیم                                  ساکن کوی بت عربده جویی بودیم

عقل و دین باخته دیوانه ی رویی بودیم                         بسته ی سلسله ی سلسله مویی بودیم

کس در آن سلسله غیر از من و دل بند نبود

   یک گرفتار از این جمله که هستند نبود

نرگس غمزه زنش اینهمه بیمار نداشت                               سنبل پر شکنش هیچ گرفتار نداشت

اینهمه مشتری و گرمی بازار نداشت                                   یوسفی بود ولی هیچ خریدار نداشت

اول آن کس که خریدار شدش من بودم

باعث گرمی بازار شدش من       بودم

عشق من شد سبب خوبی و رعنایی او                                داد رسوایی من شهرت زیبایی او

بسکه دادم همه جا شرح دلارایی او                                  شهر پر گشت ز غوغای تماشایی او

این زمان عاشق سر گشته فراوان دارد

کی سر برگ من بی سر و سامان دارد؟

چاره اینست و ندارم به از این رای دگر                             که دهم جای دگر دل به دلارای دگر

چشم خود فرش کنم زیر کف پای دگر                               بر کف پای دگر بوسه زنم جای دگر

بعد از این رای من اینست و همین خواهد بود

  من بر این هستم و البته چنین خواهد بود

پیش او یار نو و یار کهن هر دو یکی است                       حرمت مدعی و حرمت من هر دو یکی است

قول زاغ و غزل مرغ چمن هر دو یکیست                   نغمه ی بلبل و غوغای زغن هر دو یکیست

این ندانسته که قدر همه یکسان نبود

زاغ را مرتبه ی مرغ خوش الحان نبود

چون چنین است پی کار دگر باشم به                                      چند روزی پی دلدار دگر باشم به

عندلیب گل رخسار دگر باشم به                                       مرغ خوش نغمه ی گلزار دگر باشم به

نو گلی کو که شوم بلبل دستان سازش

سازم از تازه جوانان چمن ممتازش

آن که بر جانم از او دم به دم آزاری هست                   میتوان یافت که بر دل زمنش باری هست

از من و بندگی من اگرش عاری هست                            بفروشد که به هرگوشه خریداری هست

به وفاداری من نیست در این شهر کسی

بنده ای همچو مرا هست خریدار بسی

مدتی در ره عشق تو دویدیم، بس است                           راه صد بادیه ی درد بریدیم، بس است

قدم از راه طلب باز کشیدیدم، بس است                         اول و آخر این مرحله دیدیم، بس است

بعد از این ما و سر کوی دلارای دگر

با غزالی به غزل خوانی و غوغای دگر

تو مپندار که مهر از دل محزون نرود                              آتش عشق به جان افتد و بیرون نرود

وین محبت به صد افسانه و افسون نرود                    چه گمان غلط است این برود، چون نرود

چند کس از تو و یاران تو آزرده شود

دوزخ از سردی این طایفه افسرده شود

ای پسر چند به کام دگرانت بینم                                  سرخوش و مست ز جام دگرانت بینم

مایه ی عیش مدام دگرانت بینم                                           ساقی مجلس عام دگرانت بینم

تو چه دانی که شدی یار چه بیباکی چند

چه هوسها که ندارند هوسناکی چند

یار این طایفه ی خانه بر انداز مباش                  از تو حیف است، به این طایفه دمساز مباش

میشوی شهره، به این فرقه هم آواز مباش                       غافل از لعب حریفان دغا باز مباش

به که مشغول به این شغل نسازی خود را

این نه کاری است، مبادا که ببازی خود را

در کمین تو بسی عیب شماران هستند                          سینه پر درد زتو کینه گذاران هستند

داغ بر سینه زتو سینه فکاران هستند                    غرض اینست که در قصد تو یاران هستند

باش مردانه که ناگاه قفایی نخوری

واقف کشتی خود باش که پایی نخوری

گرچه از خاطر وحشی هوس روی تو رفت                     وز دلش آرزوی قامت دلجوی تو رفت

شد دل آزرده و آزرده دل از کوی تو رفت                      با دل پر گله از ناخوشی خوی تو رفت

  حاش لله که وفای تو فراموش کند

سخن مصلحت آمیز کسان گوش کند

چند بیت با شکوه دیگر از وحشی بافقی

ما چون ز دری پای کشیدیم ، کشیدیم                                 امید زهر کس که بریدیم ،بریدیم

دل نیست کبوتر که چو بر خاست نشیند                            ازگوشه بامی که پریدیم ، پریدیم

رم دادن صید خو د از آغاز غلط بود                                 حالا که رماندی و رمیدیم ، رمیدیم

کوی تو که باغ ارم روضه خلد است                                   انگار که دیدیم وندیدیم ، ندیدیم

تقسیم ارثیه بطور عادلانه

ای یار صبر ماتم بابا     از آن من                             خرج عزا و شیون و غوغا ازآن تو

درخفیه استماع وصیت ازآن من                              در نوحه همزبانی ماما از آن    تو

زیباتر آنچه مانده زبابا ازآن تو                                 بد ،ای برادر ازمن واعلی از آن تو

کهنه قلم تراش شکسته از آن من                               طومار نظم ودفتر انشا ازآن تو

یابوی ریسمان کسل میخ کن زمن                           مهمیز کله تیز مطلا         ازآن تو

این لاشه اشتران قطاری از آن من                          آن بارکش خران توانا      از آن تو

این دیک لب شکسته صابون پزی زمن                آن چمچه  هریسه وحلوا    از آن تو

این مالها که مانده بدنیا از آن من                      آن خیر ها که کرده به عقبی از آن تو

این قاطر چموش لگد زن از آن من                      آن گربه میو میو کن با با   از آن تو

این قوچ شاخ کج که زند شاخ از آن من               غوغای جنگ قوچ و تماشا از آن تو

از صحن خانه تا لب بام ازبرای من                       از بام خانه تا به ثریا       از آن تو

آه تا کی ز سفر باز نیایی بازآ                             اشتیاق تو مرا سوخت کجایی بازآ 

شده نزدیک که هجران تو ما را بکشد              گر همان بر سر خون‌ریزی مایی بازآ

کرده‌ای عهد که بازآیی و ما را بکشی                وقت آن است که لطفی بنمایی بازآ

رفتی و باز نمی‌آیی و من بی‌تو به جان          جان من این‌همه بی رحم چرایی بازآ

وحشی از جرم همین کز سر آن کو رفتی      گرچه مستوجب صدگونه جفایی بازآ

 

آرامگاه وحشی بافقی در سه کیلومتری  بافق( به روایتی )

توضیح اینکه تا سال 1392محل بالا را مدفن وحشی بافقی میدانستند اما در این سال خواهرزاده 95ساله مرحوم فرخی یزدی که ساکن آمریکا هستند به ایران می آید وبنا به راهنمائی ایشان محل دقیق دفن وحشی بافقی را در پیاده رو خیابان امام خمینی یزدتعیین میگردد  که شهرداری  ومیراث فرهنگی یزد اقدام کرده اسفالت را بر میدارند وبه بقایای قبر وحشی دست پیدامیکنند وانشاالله که  مزار به شکل آبرومندی که درشان این شاعر پرآوازه باشدطراحی واجرا شود .

آرامگاه وحشی بافقی پس از جستجو ویافتن مکان آن در یزد

 

گرد آوری وتالیف : محمد نفیسی
متولد 1325/3/28در شهر همدان . بازنشسته – دانشگاه ایران  – همین

“من هیچم کمی هم کمتر، هرچه هست همه اوست .”