یغمای جندقی

نقاشی از چهره مرحوم یغما جندقی

میرزا رحیم  (ابوالحسن )یغما درسال ۱۱۹۶ه ج  در دهکده خوروبیابانک از روستاهای شهرستان جندق درشمال استان اصفهان  به دنیا آمد. چون جندق شهری کویری است پرورش شتر  یکی از مشاغل رایج بوده وهست. بهمین جهت میرزا رحیم جندقی در هفت سالگی در بیرون ده شترمی‌چراند و معاش خانواده خود را تأمین می کرد، یغما در نوجوانی به سمت منشی حاکم جندق برگزیده شد و در این زمان سرودن اولین اشعار خود را با تخلص مجنون آغاز کرد. در سال ۱۲۱۶ ه.ق حاکم مزبور سر به شورش کرد  و در جنگ با سردار اعزامی از تهران شکست خورد و فراری شد. با این حال یغما به سبب ادب و لیاقت خود به منشیگری سردار ذوالفقار خان حاکم سمنان ودامغان  برگزیده شد و مدت شش سال در نزد وی بود. وی در سال ۱۲۲۲ ه.ق به علت سعایت بدخواهان مورد غضب سردار ذوالفقار خان واقع و پس از چوب وفلک مفصل تمام دارائی هایش ضبط وچند ماهی نیز به سیاهچال افتاد .  یغمای جندقی پس از آزادی نام و تخلص خود را به ابوالحسن یغما تغییر داد و جامه درویشی پوشید و پس از مدتی  سیر و سیاحت از طریق یزد عازم تهران شدو مورد توجه حاج میرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه  قرار گرفت و در دربار قاجار جایگاهی یافت  و به  حکومت کاشان  منصوب شد وپس از چندی  به هرات هجرت کرد و در سن هشتاد سالگی به زادگاهش بازگشت و در16ربیع الثانی  سال ۱۲۷۶ قمری در خور وبیابانک زادگاهش بدرود حیات گفت ودربقعه  امامزاده داوود واقع در خور وبیانک به خاک سپرده شد .   یغما شاعری وارسته بود که هیچگاه به مدح شاه و درباریان نپرداخت از وی غزل‌های زیبایی به یادگار مانده که در زمره بهترین غزل‌های دوران قاجاربه شمار می‌رود وی  از جمله شعرای این دوره بود که در صدد پالایش زبان فارسی از لغات بیگانه برآمد و لذا در اکثر اشعار خود از لغات اصیل پارسی استفاده می کرد.از تازی نویسی بیزار بود  از این شاعر اشعاری در قالب‌های مختلف شعری اعم از غزل قصیده و ترجیع بند وهجویات  به یادگار مانده است که بخصوص هجویات او انعکاسی از واکنش طبیعی وانتقادی یغما نسبت به سیاست های ظالمانه حکومت وقت و اوضاع  نابسامان اجتماعی جامعه خود است.  یغما همچنین اشعار مذهبی خصوصا” مرثیه   در وصف واقعه جانسوز کربلا سروده که در مراسم نوجه خوانی وسینه زنی دهه عاشورا مورد استفاده مداحان اهل بیت قرار میگیرد  انجمن‏ آثار ملّی دستور داد تا سنگی مرمرین‏ نوشتند و از تهران به خور فرستادند و در محرم ۱۳۹۴ بعد از ۱۱۸ سال از درگذشت این شاعر آن را بر مزار یغما نهادندتا  یادمانی باشد برای  نسل های بعدی و مدفنش ناشناخته نماند .

گوش اگر گوش تو وناله اگر ناله من

آنچه البته به جائی نرسد فریاد است

ما خراب  غم وخمخانه زمی آباد است                   ناصح ازباده سخن کن که نصیحت باد است

خیز واز شعله می آتش نمرود افروز                          خاصه اکنون که گلستان ُ  ارم شداد  است

سیل کهسار خم از میکده در شهر افتاد                      وای بر خانه پرهیز    که بی بنیاد      است

با زلال خضرم   از می روشن   چه نیاز                         چشمه آب سیاهی که دراین بغداد  است

به جز از تاک که شد محترم از حرمت می                  زادگان را همه فخر از شرف اجداد   است

گوش اگر گوش تو وناله اگر ناله من                              آنچه البته به جائی   نرسد فریاد   است

گفته ای نیست گرفتار  مرا            آزادی                    نه که هر کس که گرفتار تو شد آزاد  است

چشم زاهد به شناسائی سر  رخ وزلف                        دیدن روز وشب اعمی         مادر زاد است

گفتمش خسرو شیرین که ای  دل بنمود                      انکه در عهد من این کوه کند  فرهاد است

هر که یغما شنود ناله    گرمم   گوید                            آهن سرد چه کوبی دلش از فولاد    است

 مرثیه ای در باب جضرت علی اکبر (ع) از یغمادرقالب مستزاد

 

می رسد خشکْ لب از شطّ فرات، اکبر من               نوجوان اکبر من

سَیلانی بکن ای چشمه چشم تر من!                          نوجوان اکبر من

کسوَت عمر تو، تا این خم فیروزه نُمون               لعلی آورده به خون

گیتی از نیل عزا ساخت سیه معجر من                    نوجوان اکبر من

تا زشست ستم خصم خدنگ افکن تو                     شد مشبک تن تو

بیخت پرویزن غم خاک عزا بر سر من                   نو جوان اکبر من

کرد تا لطمه باغ اجل ای نخل جوا ن                       باغ عمر تو خزان  

ریخت از شاخ طراوت همه برگ وبر من                  نوجوان اکبر من

دولت سوگ توام ای شه اقیم  بها                         خسروی کرد عطا

سینه طبل است وعلم آه والم لشگر من                 نوجوان اکبر من

چرخ کز داغ غمت سوخت بر آتش چو خسم       تا به دامانت رسم

کاش بر باد دهد توده خاکستر من                         نو جوان اکبر من

تا تهی جام بقایت زمدار مه ومهر                          دور مینای سپهر

ساخت لبریز زخوناب جگر ساغر من                    نو جوان اکبر من

تا مه روی تو ای بدر عرب شمس عراق              خورد آسیب محاق

تیره شد روز پدر گشت سیه اختر من                    نو جوان اکبر من

تا ابد داغ تو ای زاده آزاده نهاد                             نتوان برد ز یاد

از ازل کاش نمی زاد مرا، مادر من                         نوجوان اکبر من

تا مهِ روی تو ای بَدر عرب! شمس عراق!           خورد آسیب محاق

تیره شد روز پدر، گشت سیه اختر من                   نوجوان اکبر من

گر به شاخ ارم ای باز همایون فر وفال              تا کشودی پروبال

ریخت در دام حوادث همه بال وپر من                نوجوان اکبر من

گر برین باطله (یغما)! کَرَمِ شبه رسول                  نکشد خطّ قبول

خاک بر فرق من و کلک من و دفتر من                   نوجوان اکبرمن

آرامگاه مرحوم یغمای جندقی در خور وبیابانک

درکنار صحن امام زاده داوود (ع)

 

 

 

 

گرد آوری وتالیف : محمد نفیسی
متولد 1325/3/28در شهر همدان . بازنشسته – دانشگاه ایران  – همین

“من هیچم کمی هم کمتر، هرچه هست همه اوست .”